الوقت - تشدید تنشها در تنگه هرمز بار دیگر بازار جهانی نفت را با نوسان روبهرو کرده و قیمت نفت خام را در مسیر صعودی قرار داده است. این افزایش قیمت پس از آن رخ داد که فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) از حمله به اهدافی در ایران خبر داد. در مقابل، ایران با انجام حملات موشکی و پهپادی به اهدافی در امارات متحده عربی، قطر، کویت، عمان و بحرین به این اقدام واکنش نشان داد.
همزمان، تهران با اعلام اینکه واشنگتن مفاد تفاهمنامه میان دو طرف را نقض کرده است، از بسته شدن کامل تنگه هرمز خبر داد. پیش از آغاز جنگ، به طور متوسط روزانه حدود ۱۳۰ کشتی تجاری و نفتکش از این آبراه راهبردی عبور میکردند؛ گذرگاهی که حدود یکپنجم تجارت دریایی نفت جهان از آن میگذرد. از نگاه بسیاری از تحلیلگران، هرگونه اختلال در این مسیر، حتی اگر کوتاهمدت باشد، میتواند به سرعت بر عرضه جهانی انرژی و قیمت نفت تأثیر بگذارد.
در همین راستا، «موکش سهدف» بنیانگذار و تحلیلگر ارشد بازار نفت در مؤسسه XAnalysts مستقر در سیدنی استرالیا، با اشاره به افزایش ریسکهای ژئوپلیتیکی، پیشبینی کرده است که در صورت تداوم تنشها میان ایران و آمریکا، بهای نفت برنت در ماههای اوت و سپتامبر همچنان بالاتر از ۷۰ دلار در هر بشکه باقی خواهد ماند.
نگرانی از موج تازه گرانی در آمریکا
افزایش قیمت نفت، همزمان نگرانیها درباره تشدید تورم در آمریکا را نیز افزایش داده است. شماری از سناتورها و سیاستمداران آمریکایی هشدار دادهاند که ادامه جنگ و بیثباتی در منطقه، در نهایت هزینه آن را شهروندان آمریکایی پرداخت خواهند کرد.
«اندی کیم» سناتور دموکرات آمریکا، با انتقاد از طرح دونالد ترامپ برای دریافت ۲۰ درصد عوارض از کشتیهای عبوری، این سیاست را غیرعملی و زیانبار توصیف کرد و گفت چنین اقدامی نه تنها بحران را حل نمیکند، بلکه هزینه زندگی مردم آمریکا را افزایش خواهد داد.
او تصریح کرد: «این هزینه سرسامآور، قیمت کالاهای روزمره، از کود مورد نیاز مزارع گرفته تا اسباببازی کودکان را افزایش میدهد.»
کیم همچنین سیاستهای دولت ترامپ را «تهدیدی برای اقتصاد جهانی» خواند و گفت آمریکاییها تاکنون دهها میلیارد دلار هزینه ناشی از افزایش قیمت سوخت را متحمل شدهاند. به گفته او، کشاورزان، شرکتهای حملونقل و صاحبان کسبوکارهای کوچک نیز به دلیل تداوم فضای بیثباتی، امکان برنامهریزی بلندمدت برای فعالیتهای اقتصادی خود را از دست دادهاند.
این سناتور در پایان تأکید کرد که جنگ با ایران به یکی از پرهزینهترین تصمیمهای سیاست خارجی آمریکا تبدیل شده و نه تنها اهداف اعلامی واشنگتن را محقق نکرده، بلکه فشارهای اقتصادی و سیاسی بر دولت آمریکا را نیز افزایش داده است.
همزمان، «چاک شومر» رهبر اقلیت دموکراتها در سنای آمریکا نیز با انتقاد شدید از ادامه جنگ، اعلام کرد که سیاست ترامپ در قبال ایران فاقد هرگونه راهبرد مشخص است و تنها آمریکا را به سمت بحرانی بزرگتر سوق میدهد.
وی گفت: «آنچه ترامپ درباره ایران انجام میدهد، راهبرد نیست؛ بلکه دستورالعمل بروز یک فاجعه دیگر است. قیمت بنزین همچنان بالاست، هزینههای جنگ افزایش یافته و تلفات نیز بیشتر شده است. این جنگ اقتصاد آمریکا را با آشفتگی کمسابقهای روبهرو کرده است.»
شومر همچنین با اشاره به تداوم درگیریها افزود: «ترامپ مدام اعلام میکند که جنگ پایان یافته است، اما چند روز بعد دوباره حملات از سر گرفته میشود، قیمت نفت افزایش پیدا میکند و کشتیها از حرکت بازمیایستند. این چرخه بارها تکرار شده و نشان میدهد دولت آمریکا هیچ برنامه روشنی برای پایان دادن به این بحران ندارد.»
ایران؛ بازیگری اثرگذار در بازار جهانی انرژی
افزایش دوباره قیمت نفت، بار دیگر اهمیت جایگاه ایران در بازار جهانی انرژی را آشکار کرده است. کارشناسان معتقدند برخلاف تصور برخی سیاستمداران آمریکایی، هرگونه تنش با ایران میتواند هزینههای سنگینی را به اقتصاد جهانی و بهویژه اقتصاد آمریکا تحمیل کند.
ایران علاوه بر آنکه یکی از تولیدکنندگان مهم نفت جهان و عضو سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) است، بر سواحل شمالی تنگه هرمز نیز اشراف دارد؛ آبراهی که مهمترین مسیر انتقال نفت جهان به شمار میرود. به همین دلیل، هرگونه اختلال در امنیت این منطقه، بلافاصله بر قیمت جهانی نفت اثر میگذارد.
کارشناسان بازار انرژی معتقدند حتی اگر صادرات نفت به طور کامل متوقف نشود، صرف افزایش احتمال اختلال در عرضه باعث میشود معاملهگران «ریسک ژئوپلیتیکی» را در قیمت نفت لحاظ کنند. همین موضوع موجب افزایش بهای نفت خام، رشد هزینه بیمه نفتکشها و بالا رفتن کرایه حمل دریایی میشود؛ هزینههایی که در نهایت به قیمت فرآوردههای نفتی و سایر کالاها منتقل خواهد شد.
به اعتقاد تحلیلگران، ایران از طریق دو عامل مهم بر بازار نفت اثرگذار است؛ نخست، نقش این کشور در عرضه نفت و دوم، جایگاه راهبردی آن در امنیت تنگه هرمز. از همین رو، هرگونه تشدید تنش در این منطقه معمولاً به افزایش قیمت نفت و نگرانی بازارهای جهانی منجر میشود.
گرانی انرژی؛ تهدیدی برای آینده سیاسی ترامپ
ادامه افزایش قیمت نفت و سوخت میتواند پیامدهای سیاسی قابل توجهی نیز برای دولت ترامپ به همراه داشته باشد. بسیاری از تحلیلگران اقتصادی معتقدند اگر رأیدهندگان آمریکایی افزایش قیمت بنزین و رشد هزینههای زندگی را نتیجه مستقیم سیاستهای کاخ سفید در قبال ایران بدانند، این مسئله میتواند بر میزان حمایت از ترامپ تأثیر منفی بگذارد.
در آمریکا، قیمت بنزین همواره یکی از مهمترین شاخصهایی بوده که افکار عمومی بر اساس آن عملکرد دولتها را ارزیابی میکند. افزایش بهای سوخت، علاوه بر بالا بردن هزینه حملونقل، موجب افزایش قیمت مواد غذایی، کالاهای مصرفی و خدمات میشود و فشار بیشتری بر بودجه خانوارهای آمریکایی وارد میکند.
این مسئله بهویژه در ایالتهای رقابتی، که نتیجه انتخابات معمولاً با اختلاف اندکی رقم میخورد، میتواند بر تصمیم رأیدهندگان اثرگذار باشد. اگر دولت نتواند وعدههای خود درباره کنترل تورم و کاهش هزینههای زندگی را عملی کند، افزایش قیمت انرژی ممکن است به یکی از نقاط ضعف اصلی ترامپ در عرصه سیاسی تبدیل شود.
تجربه انتخابات گذشته آمریکا نیز نشان داده است که تورم و افزایش قیمت بنزین از جمله عواملی هستند که میتوانند محبوبیت رؤسای جمهور را به طور محسوسی کاهش دهند، زیرا شهروندان اثر این افزایش قیمتها را به شکل مستقیم در زندگی روزمره خود احساس میکنند. از این رو، ادامه جنگ و افزایش تنش در منطقه، علاوه بر هزینههای نظامی و دیپلماتیک، میتواند فشارهای اقتصادی و سیاسی بر دولت ترامپ را نیز بیش از پیش افزایش دهد.
